Türkiye’de siyasetin temel sorunlarından biri, seçmenin neye ihtiyacı olduğunu anlamadan ona sürekli aynı kalemi satmaya çalışması olabilir mi?
“Para Avcısı” filmindeki meşhur sahneyi hatırlayın: “Bana bu kalemi sat!” Kalemin kalitesini, tasarımını, markasını anlatmak kolaydır. Asıl mesele, karşıdaki insanın ona neden ihtiyaç duyacağını anlamaktır. Filmde birinden peçeteye adını yazması istendiğinde gelen “Kalemim yok!” cevabı, ürünün özelliklerinden önce ihtiyacın önemini gösterir.
Türkiye’deki siyasi partilerin seçmene yaklaşımına baktığımda aklıma bu kalem geliyor. Biri köklü geçmişini, diğeri güçlü liderini, öteki deneyimli kadrolarını anlatıyor. İyi de bunlar sizin kaleminizin özellikleri! Benim neden o kaleme ihtiyacım olduğunu açıklıyor mu?
Vatandaş geçinemediğini söylüyor, siyasetçi partisinin geçmişini anlatıyor. Genç gelecek kaygısından söz ediyor, karşılığında gençlik kollarının dinamizmini dinliyor. Çiftçi üretim maliyetlerinden yakınıyor, siyasetçi meydandaki kalabalıkla övünüyor. Emekli ay sonunu getiremezken kuruluş felsefesi anlatılıyor.
Partilerin tarihi, ilkeleri ve ideolojileri elbette önemlidir. Ancak bunların vatandaşın hayatında neyi değiştireceği açıklanmadığında, sözler tanıtım konuşmasının ötesine geçmez. Kirasını ödeyemeyen bir insana kaleminizin altın kaplama olduğunu anlatmanın ne faydası var?
Güzel konuşmak iyi yönetmek midir
Siyasetçiler için sık sık “Çok güzel konuştu”, “Rakibini yerden yere vurdu”, “Meydanı ayağa kaldırdı” deniyor. Peki hangi soruna, nasıl bir çözüm önerdi? Çözümün ekonomik ve toplumsal karşılığı neydi? Bu sorular çoğu zaman konuşmanın coşkusu içinde kayboluyor.
Hitabet, düşünceleri geniş kitlelere ulaştırabilir ve insanları ortak hedeflerde buluşturabilir. Fakat sesin yükselmesi önerinin doğruluğunu, alkışın çoğalması sorunların çözüldüğünü göstermez. Rakibe sert cevap vermek de tek başına yönetim programı oluşturmaz.
İş hayatında saatlerce konuşan, çalışanlarını heyecanlandıran, rakiplerini eleştiren bir yönetici düşünün. Toplantı bitiyor; ortada ne eylem planı var ne sorumlu ne bütçe ne de hedef. Böyle bir yöneticiyi başarılı sayar mıyız? Öyleyse siyasette neden hitabet başarısını yönetim başarısıyla karıştırıyoruz?
Önce seçmeni dinleyin
İş hayatımın önemli bir bölümünü yönetim ve satış organizasyonlarında geçirdim. Orada öğrendiğim temel gerçek şuydu: Başarılı satış temsilcisi konuşmaya ürününü anlatarak değil, müşterisini dinleyerek başlar. Hangi sorunu yaşıyor? Ne yapmak istiyor? Önceki çözümler neden yetmedi? Beklentisi ne? Bazen kendi ürününün bu ihtiyaca uygun olmadığını da söyler.
Siyasette de eksikliğini gördüğüm yaklaşım budur. Partiler sürekli kendilerini anlatmak yerine önce vatandaşı anlamalıdır. Ancak anlamak, onun duymak istediği her şeyi söylemek değildir. Bu, olsa olsa fırsatçı pazarlama olur. Siyasetin görevi, toplumun sorunlarına kendi ilkeleri doğrultusunda tutarlı, uygulanabilir ve sürdürülebilir çözümler üretmektir.
Doktrin, parti programının sayfalarında kalan güzel sözlerden ibaret olamaz. Sosyal adaleti savunan parti, gelir eşitsizliğini hangi araçlarla azaltacağını ve finansmanı nasıl sağlayacağını açıklamalıdır. Serbest piyasayı savunan, rekabeti nasıl güçlendireceğini ve girişimciliğin önündeki engelleri nasıl kaldıracağını göstermelidir. Yerel yönetimleri güçlendirmek isteyen de devredilecek yetkileri, kaynakları ve denetimi anlatmalıdır.
Önemli olan yalnızca hangi ideolojinin savunulduğu değil, o ideolojinin toplumun sorunlarına nasıl çözüm ürettiğidir. Doktrin, hayatın içinde sınanacak bir yönetim anlayışıdır.
Bu nedenle her siyasi program beş soruya açık cevap vermelidir: Ne yapacaksınız? Nasıl yapacaksınız? Hangi kaynakla yapacaksınız? Ne zaman yapacaksınız? Başaramazsanız bunun hesabını nasıl vereceksiniz?
Bu sorular cevapsızsa, ortada siyasi programdan çok, iyi hazırlanmış bir reklam kampanyası vardır. Siyasetin ihtiyacı, söylediklerinin altını somut programlarla doldurabilen insanlardır.
Seçimden sonra asıl sorumluluk başlar
Satış dünyasında “satış kapama”, müşterinin satın alma kararını vermesidir. Siyasette bunun karşılığı sandığa atılan oy sayılabilir. Ancak seçim kazanıldığında iş tamamlanmaz; asıl sorumluluk başlar. Başarı, alınan oy kadar verilen sözlerin tutulmasıyla ve vatandaşın hayatında neyin değiştiğiyle değerlendirilmelidir.
Mühendislikte sevdiğim bir anlayış vardır: Ölçemediğiniz performansı, sağlıklı biçimde yönetemezsiniz. Siyaset için de neden geçerli olmasın? Partiler vaatlerini ölçülebilir hedeflere dönüştürmeli, seçimden sonra sonuçları toplumla paylaşmalıdır.
İşsizliği azaltacağını söyleyen bir parti, hangi politikayla, hangi sürede ve hangi göstergelerde iyileşme hedeflediğini açıklayabilmelidir. Böylece vatandaş güzel konuşmaların yanında somut sonuçları da değerlendirebilir; gerçekleşmeyen vaatlerin gerekçesini sorabilir.
Kalemi değil ne yazacağınızı konuşalım
Bence her parti kendisine şu soruyu sormalı: “Biz olmasaydık toplum hangi çözümden mahrum kalırdı?” Bunun somut ve diğer yaklaşımlardan ayrışan bir cevabı varsa, topluma anlatılacak gerçek bir siyasi varlık nedeni de vardır. Cevap yalnızca “Daha iyiyiz, daha deneyimliyiz, liderimiz daha güçlü” ise hâlâ kalemin kalitesini anlatıyoruz demektir.
Üstelik vatandaş bir müşteri konumuna indirgenemez. Kendisine sunulan seçeneklerden birini seçmenin ötesinde, karar süreçlerine katılma, soru sorma, denetleme ve hesap isteme hakkına sahiptir. Siyasetçinin başarısı da etkileyici cümlelerle ikna etmek kadar, toplumsal ihtiyaçları doğru anlayıp kalıcı çözümler üretebilmesinde aranmalıdır.
Bütün partilere sormak istiyorum: Kaleminizin kalitesini, köklü markasını, nasıl yazdığını uzun uzun anlattınız. Peki karşımdaki kâğıda ne yazmak istediğimi sordunuz mu? Benim derdim kaleminizi satın almak değil, o kalemle sorunlarımın çözüldüğünü görebilmek.
Artık “Bu kalemi size nasıl satarız?” sorusunun yanına “Sizin bu kalemle ne yazmaya ihtiyacınız var?” sorusunu koymalıyız. Güzel konuşmak kalemi satabilir. Ama ülkenin geleceğini yazmak bilgi, liyakat, program ve hesap verebilirlik gerektirir. Siyaset, konuşulanların ne kadarının hayata geçirildiğiyle değer kazanır.