Son yıllarda kişisel gelişim üzerine yapılan hemen her konuşmada karşımıza çıkan bir kavram var: “Konfor alanı.”
Kulağa hoş geliyor; güvenli, bildik ve düşük riskli bir hayatı tarif ediyor. Kim rahat olmak, kendisini güvende hissetmek istemez ki? Elbette hepimiz isteriz. Ancak insanı hayatta tutan şartlarla onu geliştiren şartlar çoğu zaman aynı değildir. Konfor alanı bize geçici bir huzur verebilir ama uzun süre içinde kaldığımızda fark ettirmeden hareket kabiliyetimizi, merakımızı ve cesaretimizi azaltır. Kısacası konfor alanı dinlenmek için iyi bir duraktır; fakat hayatı bütünüyle orada kurmaya başladığımızda gelişimin önündeki en görünmez engele dönüşür.
Geçtiğimiz günlerde karşıma çıkan bir infografik bu durumu oldukça sade biçimde anlatıyordu. Merkezde güven, kontrol, rahatlık ve düşük riskten oluşan konfor alanı vardı. Onun hemen dışında korku alanı başlıyordu: Özgüven eksikliği, başkalarının ne söyleyeceğini düşünmek, bahaneler üretmek ve başarısızlık ihtimalinden kaçmak... Bir sonraki halkada öğrenme alanı yer alıyordu; yeni beceriler kazanmak, sorun çözmek, fırsatları görmek ve hedef oluşturmak. En dışta ise büyüme alanı vardı: Vizyon geliştirmek, amacını bulmak, özgüven kazanmak ve hedefe ulaşmak. Bu sıralama bize çok yalın bir gerçeği hatırlatıyor: Büyümeye giden yol, korku ve öğrenme alanından geçmeden kısalmıyor.
Dikkat edilirse bu yolculuğun üzerinde rahatlık yoktur; belirsizlik, mücadele, risk ve hata yapma ihtimali vardır. İnsanların önemli bir kısmı da tam bu eşikte durur. Yeni bir işe başlamak isteyen, yeni bir meslek öğrenmek isteyen, girişim kurmak, toplum önünde konuşmak ya da sorumluluk almak isteyen kişi önce korkuyla karşılaşır. Çünkü insan bilmediği şeyden çekinir. Fakat burada gözden kaçırdığımız önemli bir gerçek var: İnsan yalnızca korktuğu için gelişemez hale gelmez; gelişmeyi erteledikçe korkuları da büyür. Yapmadığımız her deneme gözümüzde daha büyük, almadığımız her sorumluluk daha ağır, ertelediğimiz her adım ise zamanla daha zor görünmeye başlar.
Bugün çevremize baktığımızda bunun bireysel hayatla sınırlı olmadığını görüyoruz. İnsanlar daha iyi bir iş, daha huzurlu bir aile hayatı, daha yaşanabilir bir şehir, daha güçlü bir ekonomi ve daha nitelikli bir eğitim sistemi istiyor. Fakat bu taleplerin önemli bir bölümü, gerektirdiği değişim iradesi gösterilemediği için hayata geçmiyor. Çünkü değişim istemekle değişimin bedelini göze almak aynı şey değildir. Bir öğrenci başarı için daha disiplinli çalışmak, bir çalışan yeni beceriler edinmek, bir işletme alışılmış yöntemlerini sorgulamak, bir şehir yeni fikirleri denemek zorundadır. Bir toplumun ilerlemesi de yalnızca şikâyet etmesine değil, eleştirinin ötesine geçerek çözüm üretmesine bağlıdır.
Yıllarca iş hayatında şunu gördüm: Kurumları gerileten asıl neden çoğu zaman bilgi eksikliği değil, bildiğini değiştirmeme ısrarıdır. “Biz bunu yıllardır böyle yapıyoruz” cümlesi, birçok işletmenin görünmeyen duvarıdır. O duvarın arkasında kısa süreli bir güven duygusu vardır; önünde ise kaçırılan fırsatlar, düşen verimlilik ve rakiplerin gerisinde kalma riski... Aynı durum kamuda, yerel yönetimlerde ve sivil toplumda da geçerlidir. Sorunu doğru tarif etmek elbette önemlidir; ancak karar alma cesareti, uygulama disiplini ve sonuçları ölçme iradesi yoksa en iyi analiz bile bir süre sonra yalnızca iyi yazılmış bir mazerete dönüşür.
Tam bu noktada zihnimizde aynı sorular belirir: “Ya başarısız olursak, ya eleştirilirsek, ya verdiğimiz emek sonuçsuz kalırsa?” Bunlar insan doğasının olağan sorularıdır; cesaret, bu soruları hiç sormamak değil, cevaplarından emin olmadığımız hâlde doğru adımı atabilmektir. Hiçbir kişi kıyıda bekleyerek karşı kıyıya ulaşamaz; hiçbir tohum toprağı yarmadan ağaca dönüşemez. İnsan da toplum da kurumlar da mücadele etmeden potansiyelini ortaya çıkaramaz. Elbette her risk alınmaz, her yenilik peşinden gidilecek kadar değerli değildir. Mesele hesapsızca atılmak değil; araştırılmış, ölçülmüş ve yönetilebilir riskleri göze alabilmektir.
Ne yazık ki günümüzde sorunları konuşmayı çözüm üretmekle karıştırıyoruz. Sosyal medyada saatlerce analiz yapılıyor, uzun eleştiriler yazılıyor, yanlışlar tek tek sıralanıyor; fakat iş sorumluluk almaya geldiğinde ortalık sessizleşiyor. Oysa gelişim, sorunu görmekle değil, o sorunun çözümünde pay sahibi olmayı kabul etmekle başlar. Çözüm üretmek risk almaktır; sorumluluk üstlenmek, gerektiğinde hata yaptığını kabul etmek ve yeniden denemektir. Gelişmiş toplumların farkı hiç hata yapmamaları değil, hatadan öğrenme kapasiteleridir. Denerler, ölçerler, düzeltirler ve yeniden denerler. Bizim de ihtiyaç duyduğumuz şey, hatasızlık iddiası değil; öğrenen insan, öğrenen kurum ve öğrenen toplum kültürüdür.
Belki de kendimize şu soruları sormanın zamanı gelmiştir: Son bir yıl içinde bizi gerçekten zorlayan ne yaptık; hangi yeni beceriyi öğrendik, hangi korkumuzun üzerine gittik, hangi konuda sorumluluk aldık? Bu sorulara verecek somut bir cevabımız yoksa muhtemelen uzun süredir konfor alanımızın güvenli duvarları içinde yaşıyoruz demektir. Evet, konfor alanı güvenlidir ama durağandır; öğrenme alanı yorucudur ama öğreticidir; büyüme alanı zordur ama insanın gerçek potansiyelini ortaya çıkaran yer de orasıdır. Hayatın sonunda çoğu insan yaptığı hatalardan çok, yapmaya cesaret edemediği şeylerden pişman olur. Bu nedenle bugün atacağımız küçük fakat bilinçli bir adım, yarınki hayatımızın yönünü değiştirebilir. Hem bireysel hem de toplumsal gelişimin sırrı, korkusuz olmakta değil; korkularımıza rağmen öğrenme ve büyüme yolculuğuna çıkabilmekte yatıyor.
